Rakı
Türk milletinin milli içki olarak kabul ettiği rakı, %45-50 arası alkol oranına sahip olan ve bakırdan yapılmış imbikte iki kez damıtılmış alkollü bir içecektir. Her ne kadar Türk milleti üzerinde hak iddia etse ve bu içkiyi benimsese de araştırmacılar rakının muhtemelen Arap ya da düşük bir ihtimalle de olsa Balkan coğrafyasında icat edildiğini savunur. Gel gelelim kültürümüze oldukça geç girdiğinden dolayı rakıyı Türklerin milli içkisi olarak saymak epey bir tartışmalı görünmektedir.
Rakı, Arapların 800 ile 900 yılları arasındaki bir dönemde icat ettikleri imbik isimli alet sayesinde ortaya çıkarılmış bir içecektir. Bundan önce damıtma yöntemi vasıtasıyla ilaç ve güzel kokular yapılıyor idiyse de rakı üretimi ancak ve ancak imbiğin icadından sonra mümkün hale gelmiştir.
Avrupa’da damıtma yoluyla alkol üretimini gerçekleştiren ilk kişilerden biri İtalyan simyacı Michael Salernus’tur. Arap kaynaklarından öğrendiği metotlarla, damıtılmış alkol elde eden Salernus’un bu keşfi yanan su anlamına gelen aqua ardens ismiyle kayıtlara geçer. Bu sıvı, kıta boyunca yayılıp ilaç niyetine kullanıldığında ise ismi aqua vitae biçimine evrilir. Yani yaşam suyu… Efsanevi nitelikler atfedilerek neredeyse uhrevi bir statüye yükseltilen bu masalsı sıvı tüm ispirtolu içkilerin atasıdır.
Hayat suyu arayışı rakıyı ortaya çıkardı. Simyacılara hak verenler çıkacaktır...
Rakının Türkiye sınırları içerisine ne zaman girdiği kesin olarak bilinmemektedir. İlk milenyum dolaylarında Türklerin rakıyı öğrendiği ve Bektaşi kökenli Türkler vasıtasıyla rakının Anadolu’ya getirildiği sanılmaktadır. Bununla birlikte Türklerin İslamiyet öncesi yaşadıkları Orta Asya coğrafyasında kısrak sütünden yapılan kımız adlı içkiyi tükettikleri de bilinmektedir. Kısrak sütünün mayalandırılmasıyla yapılan kımız, dönem içerisinde “saçı” olarak kabul edilir. Saçı, toplulukların kendi emekleriyle üreterek kutsal değer atfettiği ürünlere verilen genel bir isimdir. Türk tarihinde Anadolu’ya yerleşilmesinden itibaren kımızın yerini rakı alır.
Rakı kelimesinin etimolojik kökeni Arap dilinde yer alan “arak” kelimesine dayanmaktadır. Bu kelime ter anlamını taşır. Arapların arak kelimesini kullanmasının arkasındaki mantığın, damıtılma işlemi esnasında ısıtılan alkolün ter zerreciklerini andırır biçimde yeniden alkole dönüşmesi sürecine dayandığı düşünülmektedir. Bu kelime “araki”, “raki”, “rakı” gibi benzer biçimlerde çeşitli dillere geçmiştir. Türkçede kullanılan rakı kelimesine kayıtlarda 1700’lü yılların başında rastlanmaya başlanmış, ilk olarak Limni Adası’nda bu sözcükten bahsedilmiş ve rakı tabirinin yalnızca “anasondan yapılan arak” anlamına geldiği tespit edilmiştir.
Rakıyı, içine anason ekleyerek içilebilir alkole dönüştürenler ise Sicilyalılar olur. Arapların adayı istilasıyla beraber damıtılmış alkol ile tanışan Sicilyalılar, anason takviyesiyle içilebilir alkolü meydana getirmişler ve elde ettikleri içeceğe “tutone” adını vermişlerdir. Bugün bölgede aynı içkiye sambuca denilmektedir.
Rakı pek çok ülkede farklı şekillerde tüketilmektedir. Bunlar arasında en yaygın olanlardan biri uzodur. Rivayetlere göre uzo ismi, 19. Y.Y. sonlarında Avrupa’ya yapılan rakı nakliyatlarının “uso Marsalia” yani “Marsilya’da kullanılmak içindir” ibaresi ile mühürlenmesi ve rakıyı ithal eden yerlerin de bu ifadeyi yanlış yorumlayarak uso terimini içkinin adı olarak kabullenmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Bir başka anlatı ise Yunan dilinde koklamak anlamını taşıyan “ozo” veya eski Yunancada onsuz yaşayamam anlamındaki “u zo” ifadelerine dayanmaktadır.
Bir uzo tipi olan mastika ise ismi Rum dilinde sakızı karşılayan “mastik” kelimesinden türetilmiş olan ve sakız ile anasonun beraber kullanılmasıyla yapılan bir rakı çeşididir. Duziko ise sakız kullanılmadan, yalnızca anasondan yapılan rakıyı ifade eder.