Şerbet
Şerbet kelimesi şarap, şurup ve çorba ile beraber Arapçadaki ş-r-b kökeninden, yani aynı kökten türemiştir.
Şerbetler Türk mutfak kültüründe son derece önemli yer tutmaktadır. Her ne kadar modern tekniklerle üretilmiş meyve suları ve asitli içecekler gibi meşrubatlar nedeniyle popülaritelerini yitirmiş olsalar da tarih süreci içerisinde Türk mutfağında önemli yer işgal etmişlerdir. Bugün bildiğimiz haliyle şerbeti ilk yapanlar Türklerdir. Türkler 11. Y.Y.dan bu yana şerbet yapmaktadırlar. Selçuklu döneminde dahi şerbet sık tüketildiği gibi 13. Y.Y.da yaşamış olan Mevlana Celalleddin Rumi’nin, şerbeti en çok sevdiği üç şeyden biri olarak saydığı da bilinmektedir.
Şerbet kelimesi çoğu Avrupa dilinde benzer karşılıklar bulmuştur. İngilizcede sherbet, Fransızcada sorbet, Almancada scherbett, İtalyancada sorbetto kelimeleri şerbet sözcüğünden türeyen örneklerdir. Modern gastronomide kendine has bir yeri bulunan “tatlı içecek” anlamındaki sorbe kelimesi de şerbetten türeyerek literatüre dahil olmuştur.
Meyveli dondurmanın kökeni bizim şerbette yatıyor...
Özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminde Türk mutfağında önemli rol oynayan şerbetler arasından bugün hala bilinenlerden bir tanesi demirhindi şerbetidir. İlk bakıldığında manasız bir isim gibi görünse de demirhindi orijinal anlamında “temr-i hindî” şeklinde Arapça bir sözcüktür. Bu sözcük Hint hurması anlamına gelmektedir.
Diğer şerbet benzeri ürünler de hoşaf ve kompostodur. Hoşaf Farsça kökenli bir kelime olup hoş su, lezzetli su anlamlarında “hoş ab” kelimesinden Türkçeye geçmiştir.
Komposto ise Türkçeye İtalyanca üzerinden dahil olmuştur. Kelimenin kökeni Latincedeki compositus ve componere kelimeleridir. Bunlar birleştirmek ve karışım anlamlarına gelirler. Türkçedeki kompozisyon kelimesi de komposto ile aynı kökten türemiş bir kelimedir. Komposto ile hoşaf arasındaki fark hoşaf yapımında kuru meyve, komposto yapımında ise taze meyve kullanılmasıdır.
Demirhindi denince aklında şöyle bir şey oluşanlar var...
Şerbet fikrinin ilham alındığı toplum muhtemelen Araplardır. Arap kültüründe halen daha süregelen ve günümüzde İngilizceye, özünü koruyarak “syrup” biçiminde geçmiş, Türkçeye de aynı şekilde “şurup” olarak aksetmiş bir içecek olduğu bilinmektedir. Şurup; meyve, baharat, çiçek gibi şeylerin özleriyle yapılan ve dilendiğinde inceltilerek şerbet haline getirilen yoğun kıvamlı ve tatlı sıvı olarak tanımlanır. Arapların yaptığı ve şerbete göre çok daha koyu olan bu tür şuruplar Türkler tarafından seyreltilerek soğuk içecekler haline getirilmiş ve adlarına da şerbet denilmiştir.